Batterij gelekt? Zo maak je het veilig schoon (en voorkom je het)

Je opent het batterijklepje van de afstandsbediening en ziet witte korrels, een bruine aanslag of een kleverige korst. De batterij heeft gelekt. Geen paniek: in de meeste gevallen red je het toestel in tien minuten. Dit artikel legt uit wat er precies lekt, of het gevaarlijk is, hoe je het veilig schoonmaakt en hoe je voorkomt dat het nog eens gebeurt.

Wat lekt er uit een batterij?

Bij een alkaline batterij (AA, AAA, C, D, 9V) is dat kaliumhydroxide, een sterke base (loog). In contact met lucht reageert het tot kaliumcarbonaat: het witte, kristalachtige poeder dat je ziet. Bij oude zink-koolstofbatterijen lekt een zure oplossing (ammoniumchloride of zinkchloride), die er eerder bruin en nat uitziet.

Lithiumbatterijen en knoopcellen lekken zelden. Oplaadbare NiMH lekken ook bijna nooit, tenzij ze beschadigd of overladen zijn.

Is een lekkende batterij gevaarlijk?

Kaliumhydroxide is bijtend: op de huid geeft het irritatie of brandwonden, in de ogen kan het ernstige schade veroorzaken, en het poeder inademen irriteert de luchtwegen. Giftig in de zin van vergiftiging is het niet, maar je raakt het best niet met blote handen aan.

• Op de huid: meteen lang spoelen met water. Bij roodheid of pijn die aanhoudt: huisarts.
• In de ogen: minstens 15 minuten spoelen met lauw water en naar de spoed of oogarts.
• Ingeslikt (kinderen, huisdieren): niet laten braken, mond spoelen en meteen het Antigifcentrum bellen op 070 245 245.

Zo maak je een gelekte batterij schoon

Nodig: wegwerphandschoenen, een oude tandenborstel of wattenstaafjes, witte azijn of citroensap, keukenpapier, eventueel een gum of fijn schuurpapier.

1. Trek handschoenen aan en werk in een verluchte ruimte. Doe dit niet boven de keukentafel waar je straks eet.
2. Haal de batterijen eruit en stop ze in een doorzichtig plastic zakje. Vast door de korst? Wrik voorzichtig met een plastic voorwerp, nooit met een metalen schroevendraaier in een toestel dat nog onder spanning kan staan.
3. Verwijder het losse poeder met een droog wattenstaafje of een zacht borsteltje. Niet blazen.
4. Neutraliseer met azijn of citroensap. Dep een wattenstaafje erin en wrijf over de contacten en het vak. Het bruist een beetje: dat is de base die reageert met het zuur. Gebruik weinig vocht; het mag niet in de elektronica lopen.
5. Schuur de contacten op met een gum, een nagelvijl of fijn schuurpapier tot het metaal weer blinkt. Een veertje dat zwart of groen is uitgeslagen, maakt geen goed contact meer.
6. Droog alles met keukenpapier en laat het toestel een uur open liggen.
7. Plaats nieuwe batterijen en test. Werkt het niet? Controleer of de contactveren nog veerkracht hebben en of er geen poeder dieper in het toestel zit.

Had je zure lekkage van een zink-koolstofbatterij (bruin, nat)? Neutraliseer dan niet met azijn maar met een beetje water waarin een theelepel baksoda (natriumbicarbonaat) is opgelost.

Wanneer is een toestel niet meer te redden?

• Als het loog in de printplaat is gelopen en sporen heeft weggevreten (groene of zwarte sporen op de plaat).
• Als de contactveren doorgeroest zijn en afbreken.
• Als er loog in een scherm, luidspreker of motor zit.

Een afstandsbediening of een stuk speelgoed vervang je dan goedkoper dan dat je het laat herstellen. Een duurder toestel (camera, meetinstrument) is een hersteller waard.

Waarom lekken batterijen?

Tijdens het ontladen van een alkaline batterij ontstaat waterstofgas. Zolang de batterij gezond is, blijft dat binnen. Maar bij een batterij die volledig leeg in een toestel blijft zitten, loopt de druk op tot de afdichting het begeeft. Dat gebeurt sneller als:

• oude en nieuwe batterijen gemengd worden (de zwakste wordt "omgekeerd geladen" door de rest);
• verschillende merken of types samen zitten;
• het toestel lang niet gebruikt wordt met de batterijen erin;
• de batterijen te warm liggen (auto in de zomer, vensterbank);
• de batterijen over datum zijn.

Zo voorkom je lekkende batterijen

1. Haal batterijen uit toestellen die je maanden niet gebruikt: zomerspeelgoed, kerstverlichting, reservezaklamp, campingradio.
2. Vervang alle batterijen in een toestel tegelijk, met hetzelfde merk en type.
3. Vervang lege batterijen meteen in plaats van ze te laten zitten.
4. Kies voor kritische of zelden gebruikte toestellen lithium: die lekken onder normale omstandigheden niet en blijven tot 20 jaar goed.
5. Kies voor toestellen die veel verbruiken oplaadbare NiMH: nagenoeg lekvrij.
6. Bewaar je voorraad droog en op kamertemperatuur, en gebruik de oudste eerst.

Wat doe je met de gelekte batterij?

In een doorzichtig zakje naar het recyclagepark; beschadigde of lekkende batterijen horen niet in de gewone inzamelbox van de supermarkt. Lees ook: lege batterijen inleveren in België.

Bekijk AA- en AAA-batterijen

Veelgestelde vragen

Is het witte poeder van een batterij giftig?

Het is bijtend, geen gif. Vermijd contact met huid en ogen en adem het niet in. Na aanraking goed spoelen met water.

Mag ik een gelekte batterij nog gebruiken?

Nee. Ook als het toestel nog werkt: de batterij is beschadigd en zal verder lekken. Vervang alle batterijen in het toestel.

Lekken dure merkbatterijen minder dan goedkope?

Alle alkaline batterijen kunnen lekken als ze leeg blijven zitten. A-merken hebben betere afdichtingen en geven vaak een lekgarantie (ze vergoeden schade aan het toestel), maar de beste bescherming blijft: lege batterijen eruit halen.

Kan ik een gelekte batterij schoonmaken met water?

Water alleen verspreidt het loog eerder dan het weg te halen. Gebruik azijn of citroensap om te neutraliseren en veeg daarna droog.